Merkez Bankası’nın Eşel Mobil Mekanizması ile Enflasyon Üzerindeki Etkileri
Merkez Bankası ekonomistleri, jeopolitik gelişmelerin uluslararası enerji fiyatları üzerindeki etkilerini ve enflasyon dinamiklerini değerlendiren bir analiz yayımladı. Analizde, eşel mobil mekanizmasının, enerji fiyatlarının enflasyona olan yansımasını önemli ölçüde sınırladığı ifade edildi.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın “Merkezin Güncesi” blogunda yer alan bu çalışmada, Mart 2026 itibarıyla devreye alınan eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki etkileri ele alındı. Ekonomistler, sistemin küresel enerji fiyatlarındaki artışların iç piyasaya yansımasını önemli ölçüde kısıtladığını vurguladı.
Akaryakıt fiyatları, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişimlerden doğrudan etkilenmekte. Dünya piyasalarında petrol fiyatlarının artışı, ülkemizdeki akaryakıt fiyatları ve dolayısıyla enflasyonu da etkilemektedir. Eşel mobil mekanizması, bu durumu dengelemek için uygulanan bir yöntem olup, akaryakıt fiyatlarına yansıyan maliyet artışlarını vergi ayarlamaları ile sınırlamaktadır.
- Akaryakıt Harcamalarının Önemi: 2026 yılında tüketici sepetindeki akaryakıt harcamalarının payı %3,21 seviyesindedir.
- Enflasyon Dinamikleri: Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar, hem doğrudan hem de dolaylı yollarla enflasyonu etkilemektedir.
- Kamuoyunda Beklenti Yönetimi: Akaryakıt fiyatlarında yaşanan ani dalgalanmalar, tüketicilerin fiyat beklentilerini şekillendirmektedir.
Eşel mobil mekanizması nasıl işliyor? Akaryakıt fiyatları, ürün fiyatı, marjlar ve vergilerin toplamından oluşmakta. Ürün fiyatının temel belirleyicileri, uluslararası petrol fiyatları ve döviz kurlarıdır. Son zamanlarda yaşanan jeopolitik gelişmeler, uluslararası petrol fiyatlarını artırdı. 4 Mart 2026 tarihinde yürürlüğe giren Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması devreye alındı. Bu sistem, maliyet artışlarının akaryakıt fiyatlarına yansımasını vergi ayarlamaları ile dengelemeyi amaçlamaktadır.
Örneğin, benzin ve motorin fiyatlarının artış gösterdiği dönemlerde, vergi bileşenlerinde indirime gidilerek nihai fiyat artışları sınırlandırılmaktadır. Eşel mobil mekanizması, akaryakıt fiyatlarının farklı bileşenlerden oluşması sayesinde etkin bir şekilde çalışmaktadır. Şu anda benzin içindeki maktu ÖTV oranı yaklaşık %26, motorinde %24, LPG’de ise %21 seviyesindedir.
Eşel Mobil Mekanizmasının Enflasyon Üzerindeki Etkisi
Yürürlükteki eşel mobil sisteminin manşet enflasyon üzerindeki etkisini değerlendirmek için üç parametreye ihtiyaç vardır:
- Küresel Petrol Fiyatları: Petrol fiyatlarının seyri enflasyon üzerinde doğrudan etkili olmaktadır.
- Ürün Fiyatlarının Yansımaları: Küresel petrol fiyat değişimlerinin yerel akaryakıt fiyatlarına yansıması önemlidir.
- Geçişkenlik Katsayısı: Eşel mobil sistemi olmasaydı, petrol fiyatlarındaki artışın enflasyona etkisi belirlenmelidir.
Analiz, Brent petrol fiyatlarının %10 artmasının, genel tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda 1 puan artırabileceğini göstermektedir. 2026 yılının ilk Enflasyon Raporu’nda ortalama Brent petrol fiyatı 58,8 ABD doları olarak tahmin edilmiştir. Alternatif senaryolar dahilinde, 70 ila 90 ABD doları arasındaki fiyatlar incelenmiştir. Örneğin, Brent petrol fiyatının 70 ABD doları olması durumunda, yıllık enflasyon tahmini 1,9 puan yükselmektedir. Eşel mobil uygulaması sayesinde bu artışın %0,6 düzeyinde gerçekleşeceği öngörülmektedir.
Sonuç olarak, jeopolitik gelişmelerden kaynaklanan uluslararası enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisi, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılmaktadır. Bu durum, Türkiye’nin dezenflasyon sürecine katkı sağlamakta ve ekonomik istikrarın korunmasına yardımcı olmaktadır.
