Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan Yapay Zeka Destekli Denetim Süreci
Hazine ve Maliye Bakanlığı, beyan döneminin son günlerine yaklaşırken yapay zeka destekli denetim sistemlerini hayata geçirerek gelir kalemlerini titizlikle incelemeye başladı. Bakan Mehmet Şimşek, mükellefleri eksik veya hatalı bildirimde bulunmamaları konusunda uyardı ve ciddi mali yaptırımlarla karşılaşabileceklerini belirtti.
2025 yılına ait yıllık gelir vergisi beyannameleri için son tarih 31 Mart olarak belirlendi. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), beyan döneminin son üç günü itibarıyla gelişmiş analiz sistemleri kullanarak beyan dışı bırakılan veya düşük gösterilen gelirleri tespit etmeye başladı. Bu süreçte, kira gelirleri, beyana tabi ücretler, faiz ve temettü gibi menkul sermaye kazançlarının doğru bir şekilde bildirilmesi büyük önem taşıyor.
Bakan Şimşek, mükelleflerin haklarının korunması adına süreci yakından takip ettiklerini ifade ederek, “Gelişmiş analiz ve karşılaştırma sistemleri sayesinde beyanlar ile gelir arasındaki uyumsuzluklar hızlıca tespit ediliyor. Mükelleflerimiz, son gün yoğunluğunu beklemeden beyannamelerini gözden geçirip eksikliklerini tamamlamalıdır,” dedi.
Vergi adaletinin sağlanması açısından gönüllü uyumun önemine değinen Şimşek, kayıt dışı ekonomiyle mücadelenin dijital altyapı ve yapay zeka desteğiyle kararlılıkla süreceğini belirtti.
Yapay Zeka ile Kapsamlı Denetim Süreci
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın devreye aldığı sistemler, bankalardan, finans kuruluşlarından ve çeşitli kamu kurumlarından gelen verileri merkezde toplayarak analiz ediyor. Mükelleflerin bildirimleri ile fiili ekonomik faaliyetleri arasındaki farklar, para akışları ve işlem hacimleri üzerinde anlık olarak karşılaştırılıyor. Olağan dışı ciro dalgalanmaları ve sürekli zarar beyan eden işletmelerin durumu riskli olarak kodlanıyor.
Banka ve POS cihazı verileri ile beyannameler arasındaki uyumsuzluklar, denetim birimleri için öncelikli inceleme sebebi olarak kabul ediliyor. Gayrimenkul sektöründeki hareketlilik ise Mekansal Veri Analizi (MEVA) Projesi ile daha detaylı bir süzgeçten geçiriliyor. Taşınmazların konumu, imar durumu ve bölgesel arz-talep dengesi gibi kriterler, uydu görüntüleri ve tapu kayıtlarıyla birleştirilerek piyasa değerleri üzerinden analiz ediliyor.
Kira ve Menkul Kıymet Gelirlerinde Saha Denetimleri
Kira gelirlerinin tespiti noktasında, teknolojik imkanların yanı sıra saha çalışmaları da etkin bir şekilde kullanılıyor. Mükelleflerin beyanları ile elektrik, su ve doğalgaz aboneliklerindeki tüketim verileri çapraz kontrole tabi tutuluyor. Kiracı ve mülk sahipleriyle yapılan doğrudan görüşmelerden elde edilen veriler, piyasa koşullarıyla kıyaslanarak düşük beyan veya muvazaalı kullanım şüphesi uyandıran durumlar titizlikle inceleniyor.
Menkul sermaye iratlarına yönelik denetimler ise Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verileriyle genişletiliyor. Hisse senedi işlemleri ve temettü ödemeleri üzerinden oluşturulan risk profilleri sayesinde yüksek gelir grubundaki mükelleflerin gelir akışları takip ediliyor.
Denetim Sürecinde Kullanılan Veri ve Sistemler
- Gayrimenkul Satışları: MEVA Projesi, tapu kayıtları, uydu görüntüleri – Konum, imar, m² birim değeri ve piyasa rayici.
- Kira Gelirleri: Abonelik verileri (elektrik, su, gaz), saha görüşmeleri – Tüketim yoğunluğu, fiili kullanım ve piyasa değeri.
- Menkul Sermaye: Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verileri – Temettü, kar payı ve hisse senedi işlem hacmi.
- Ticari Kazançlar: Banka ve POS verileri, yapay zeka analizleri – Ciro dalgalanmaları, matrahsız beyanlar ve sektör ortalaması.
Bakan Şimşek, vergi denetimlerinin etkinliğini artırma hedefiyle büyük şirketlere yönelik denetim programlarının da devam ettiğini belirtti. Amacın vergi adaletini sağlamak ve ülke ekonomisinin sürdürülebilirliğini desteklemek olduğunu vurguladı.
