Hürmüz Boğazı’nın Küresel Ekonomi Üzerindeki Etkisi
Meclis tarafından hazırlanan yeni bir rapor, Hürmüz Boğazı’nın dünya ekonomisindeki kritik rolünü detaylı bir şekilde incelemekte. Raporda, enerji ticaretinin güvenliği ve olası bir kapanma senaryosunun yol açabileceği küresel riskler kapsamlı bir biçimde analiz edildi.
TBMM Genel Sekreterliği Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, “Hürmüz Boğazı’nın küresel ekonomi açısından önemi” başlıklı bir çalışma hazırladı. Bu çalışmada, Hürmüz Boğazı’nın dünya enerji ticaretinin yüzde 20’sinin geçtiği önemli bir güzergah olduğu vurgulandı. Hürmüz Boğazı’nın, İran tarafından zaman zaman kapatılabileceği yönündeki açıklamalar da dikkat çekti.
Raporda, Hürmüz Boğazı’nın yönetimiyle ilgili özel bir uluslararası anlaşma olmamasına karşın, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi. Enerji ticaretindeki merkezi konumu nedeniyle boğazın dünya ticaret ağındaki rolü şu şekilde aktarıldı:
- Basra Körfezi’ne kıyısı olan ülkeler: Suudi Arabistan, İran, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Kuveyt, dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz üreticisi ülkeleri arasında yer almakta.
- Küresel ticaret: Hürmüz Boğazı, Asya pazarlarına doğrudan bağlantı sağlamanın yanı sıra Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa ve Amerika kıtasına erişim sunarak kritik bir rol oynamaktadır.
- Petrol akışı: 2024 yılında boğazdan günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü geçiş yapmıştır; bu miktar, küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine tekabül etmektedir.
- Gaz ticareti: Küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin beşte biri ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ticaretinin üçte biri Hürmüz Boğazı’ndan gerçekleştirilmekte.
Çalışmada, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının Türkiye için maliyet artışlarına yol açabileceği belirtilse de, Türkiye’nin enerji tedarikinde kritik alternatif kaynaklara sahip olması nedeniyle kısa ve orta vadede ciddi bir enerji krizine maruz kalmasının beklenmediği vurgulandı.
İran’ın boğazı kapatmasının ardından yaşanabilecek olumsuz etkiler de raporda ele alındı. Bu durumun, enerji piyasaları başta olmak üzere dünya genelindeki tedarik zincirlerinde ciddi aksamalar yaratabileceği ifade edildi. Ayrıca, enerji arzındaki olası kesintilerin fiyatlarda ani dalgalanmalara yol açabileceği ve bu durumun küresel ölçekli ekonomik belirsizlikleri derinleştirebileceği kaydedildi.
Çalışmada, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının dünya ticaret akışlarını nasıl etkileyeceği de vurgulandı. Hürmüz Boğazı’ndan ihraç edilen petrolün önemli bir kısmının Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya-Pasifik ülkeleri tarafından ithal edildiği, bu ülkelerin küresel tedarik zincirlerindeki stratejik konumları göz önüne alındığında, boğazın kapanmasının dünya genelinde üretim ve tedarik süreçlerini ciddi biçimde sekteye uğratacağı öngörülmektedir.
Özellikle bu dört ülkenin, sadece nihai ürün üreticisi değil, aynı zamanda yarı mamul ve ileri teknoloji ara malı sağlayıcısı olarak da küresel değer zincirlerinde merkezi bir rol üstlendiği belirtildi. Çin ve Güney Kore’nin elektronik ve bilişim sektörlerine, Japonya’nın otomotiv ve hassas mühendislik alanlarına, Hindistan’ın ilaç ve yazılım sektörlerine katkıları düşünüldüğünde, enerji arzındaki bir kırılmanın bu sektörlerde küresel ölçekli arz şoklarına neden olabileceği değerlendirilmektedir.
Gelişmeler ışığında, Suudi Aramco’nun Hürmüz Boğazı’ndaki olası aksamalar nedeniyle rotasını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na çevirmeye hazırlandığı bildirilmektedir.
